Stock Market: शेअर बाजार म्हणजे काय? सोप्या भाषेत संपूर्ण माहिती

Stock Market शेअर बाजार

Stock Market स्टॉक मार्केट तसेच इक्विटी मार्केट किंवा शेअर मार्केट म्हणजेच शेअर जे खरीदी करतात ते तसेच विक्रेते या दोघांचे एकत्रीकरण (म्हणजेच कि त्याला आपण शेअर्स सुद्धा म्हणतो.) ते व्यवसायां वरील मालकी हक्काचे प्रतिनिधित्व करत असतात.

त्या मध्ये सार्वजनिक Stock Market स्टॉक एक्स्चेंज यांच्या वर सूची बद्ध केल्या गेलेल्या सिक्युरिटीज याचा सहभाग असू शकतो, आणि फक्त खाजगीरित्या व्यवहार केला जाणारा स्टॉक जसे कि खाजगी कंपन्यांचे शेअर्स ते गुंतवणूकदारांना इक्विटी क्राउडफंडिंग प्लॅटफॉर्म च्या साह्याने विकले जात असतात.

हे सुद्धा वाचा: PUMA (Brand): प्यूमा ही एक जर्मन बहुराष्ट्रीय कॉर्पोरेशन आहे

गुंतवणूक ही सहसा गुंतवणूक धोरण लक्षा मध्ये घेऊन केली जात असते. ज्या देशा मध्ये कंपनीचा अधिवास आहे त्या देशा च्या नुसार स्टोकचे वर्गीकरण केले जाऊ शते उदाहरणार्थ नेस्ले तसेच नोव्हार्टिस हे स्वित्झर्लंड मध्ये राहतात.

त्याच प्रमाणे SIX स्विस म्हणजेच कि स्विस च्या पायाभूत सुविधा आणि विनिमय) एक्सचेंज वर व्यापार करतात,म्हणून ते स्विस स्टॉक मार्केटचा भाग म्हणून गणले जाऊ शकतात,तरी वेगवेगळ्या देशा मधील एक्सचेंजेस यांच्या वर सुद्धा स्टॉक चा व्यापार केला जाऊ शकतो, उदाहरणार्थ अमेरिकन डिपॉझिटरी म्हणून यूएस स्टॉक मार्केट च्या वर असलेल्या पावत्या म्हणजेच कि (ADRs).

Stock Market बाजारांचा आकार

जगभरा मधील सर्व सार्वजनिक असलेल्या रित्या व्यापार केल्या गेलेल्या सिक्युरिटीज यांचे ऐकून बाजार भांडवल ई.स. १९८० मध्ये US$ २. ५ ट्रिलियन यांच्या वरून २०२० च्या आखरी US$ ९३. ७ ट्रिलियन पर्यंत वाढले. ई.स. २०१६ पर्यंत जगा मध्ये ६० स्टॉक एक्सचेंज आहेत.

या पैकी $१ ट्रिलियन किंवा त्या मधून जास्त बाजार भांडवल असलेले १६ एक्सचेंजेस आहेत तसेच त्याचा जागतिक बाजार भांडवल च्या ८७% वाटा आहे. ऑस्ट्रेलियन सिक्युरिटीज एक्स्चेंज उत्तर अमेरिका तसेच युरोप किंवा आशिया मध्ये आहेत.

हे सुद्धा वाचा: Nanotechnology:नॅनो टेक्नॉलॉजी याला नॅनोटेक म्हणून देखील लहान केले जाते 

देशा च्या प्रमाणे जानेवारी २०२१ वर्षा पर्यंत चे सर्वात मोठे शेअर बाजार युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका म्हणजेच कि सुमारे ५५. ९ % त्या नंतर जपान हे सुमारे ७. ४ % तसेच चीन म्हणजेच कि  सुमारे ५. ४ % आहेत. 

Stock Market स्टॉक एक्स्चेंज

स्टॉक एक्स्चेंज हे एक एक्स्चेंज किंवा बाजार आहे तिथे स्टॉक ब्रोकर तसेच व्यापारी शेअर्स म्हणजेच कि

इक्विटी Stock Market स्टॉक तसेच बाँड्स त्याच प्रमाणे वेगवेगळ्या सिक्युरीटीज सुद्धा तसेच विक्री करू शकतात. विविध मोठ्या कंपन्यांचे स्टॉक स्टॉक एक्सचेंज मध्ये सूची बद्ध आहेत.

हे Stock Market स्टॉक जास्त द्रव तयार करते तसेच त्या मुळे वेगवेगळ्या गुंतवणूक दारांना जास्त आकर्षक तयार करते. एक्सचंजे सेटलमेंटची हमी म्हणून सुद्धा कार्य करू शकते हे तसेच वेगवेगळे स्टॉक चा व्यापार ओव्हर द काउंटर”

(OTC) सुद्धा केला जाऊ शकतो, म्हणजेच कि डील च्या साह्याने आंतराष्ट्रीय गुंतवणूक दारांना आकर्षित करण्यासाठी काही मोठ्या कंपन्यांचे स्टॉक वेगवेगळ्या देशा मध्ये एका पेक्षा अधिक एक्सचंजे च्या वर सूची बद्ध केले जाणार.

स्टॉक एक्स्चेंज वेगवेगळ्या प्रकारच्या सिक्युरिटीज सुद्धा कव्हर करू शकतात,जसे कि निश्चित-व्याज सिक्युरिटीज म्हणजेच कि बॉण्ड किंवा कमी वारंवार डेरिव्हेटिव्हज त्याचा ओटीसी म्हणजेच कि ओव्हर द काउंटर व्यापार होण्याची जास्तीत जास्त शक्यता असते.

हे सुद्धा वाचा: Walking: नियमित चालण्याचे ५ मोठे फायदे

स्टॉक मार्केट च्या मधील व्यापार म्हणजे विक्रेत्या च्या कडून खरेदीदारा कडे स्टॉक चे हस्ता तरण म्हणजेच कि पैशाच्या बदल्यात किंवा सुरक्षितता. या साठी या दोन पक्षांना किमती च्या वर सहमती असणे महत्वाचे आहे. इक्विटीज म्हणजेच कि स्टॉक किंवा शेअर्स एखाद्या विशिष्ट कंपनी मध्ये मालकी व्याज देत असते.

शेअर बाजारा मधील समाविष्ट लहान वैयक्तिक स्टॉक गुंतवणूकदारा पासून ते मोठ्या गुंतवणूक दारा पर्यंत ते जगा मध्ये कुठे पण असू शकतात तसेच त्या मध्ये बँका तसेच विमा कंपन्या आणि पेशन्स फंड त्याच प्रमाणे हेज फंड यांचा सहभाग असू शकतो.

त्याच्या खरेदी विक्री च्या आर्डर त्याच्या वतीने स्टॉक एक्सचंजे ट्रेंड च्या साह्याने अमलात आणल्या जाऊ शकतात. काही एक्सचंजे ही भौतिक ठिकाणे आहेत तिथे ओपन आक्रोश म्हणून ओळखण्या मध्ये जात असणाऱ्या पद्धती च्या साह्याने ट्रेडिंग फ्लोर च्या वर व्यवहार केले जात असतात.

ही पद्धत काही Stock Market स्टॉक एक्स्चेंज तसेच कमोडिटी एक्सचंजे तसेच कमोडिटी एक्स्चेंज  मध्ये याचा उपयोग केला जाते तसेच त्या मध्ये व्यापारी बोली त्याच प्रमाणे ऑफर किमतीचा सहभाग करतात. वेगवेगळ्या प्रकारच्या स्टॉक एक्स्चेंज मध्ये संगणकाचे जाळे असते तिथे व्यवहार इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने केले जात असते.

अशा एक्सचेंजचे उदाहरण म्हणजे NASDAQ. संभाव्य खरेदी दार स्टॉक च्या साठी विशिष्ट किंमतीची बोली लावत असते तसेच संभाव्य विक्रेता त्याच स्टॉक च्या साठी महत्वपूर्ण किंमत विचारत असतो. मार्केट मध्ये खरेदी करणे किंवा विक्री करणे याचा अर्थ असा होतो कि तुम्ही स्टॉक च्या साठी कोणती पण विचारली जाणारी किंमत किंवा बोली किंमत चा स्वीकार करणार.

त्या वेळेस बोली तसेच विचारल्या जाणारी किमती जुळत असतात त्या वेळेस दिल्या गेलेय किमती च्या वर वेगवेगळे बोलीवर असतात ते पहिल्यांदा येणाऱ्या ला प्राधान्य या तत्त्वावर विक्री केली जात असते. पॅरिस बोर्स सध्या युरोनेक्स्ट चा भाग आहे, एक आर्डर चालीत तसेच इलेक्ट्रॉनिक स्टॉक एक्सचेंज आहे.

ई.स. १९८०साल च्या उत्तराधार्त ते स्वयंचलित होते.ई.स. १९८० च्या दशका च्या आधी त्या मध्ये खुले आक्रोश या एक्सचेंजचा सहभाग होता. Stock Market स्टॉक ब्रोकर्स पॅलेस ब्रॉन्गनियार्टच्या ट्रेडिंग फ्लोर च्या वर भेटले. ई.स. १९८६ वर्षा मध्ये CATS म्हणजेच कि सामान्य प्रवेश परीक्षा ट्रेडिंग सिस्टम सुरु करण्या मध्ये आली त्याच प्रमाणे ऑर्डर मॅचिंग सिस्टम पूर्ण पणे स्वयंचलीत होती.

स्टॉक ट्रेडिंग करणारे लोक सर्वात लोकप्रिय एक्सचेंज वर व्यापार करण्यासाठी प्राधान्य देणार कारण हे संभाव्य काउंटर पक्षांची सर्वात मोठी संख्या म्हणजेच कि विक्रेत्या साठी खरेदी दार तसेच खरेदीदारासाठी विक्रेते तसेच बहुतेक सर्वोत्तम किंमत देत असते.

Saturn: How many moon does Saturn have- शनीला किती चंद्र आहेत-

तर एक्सचेंज च्या बाहेर व्यापार करण्यासाठी पक्षांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न करणारे दलाल या सारखे पर्याय नेहमी च असतात.

लोकप्रिय असलेले काही तिसरे बाजार म्हणजे Instinet त्याच प्रमाणे नंतर आयलंड तसेच द्वीपसमूह म्हणजेच कि (नंतर असलेले दोन्ही अनुक्रमे Nasdaq तसेच NYSE यांनी विकत घेतलेले आहेत.) एक फायदा असा होता कि या मुळे एक्सचेंजचे कमिशन टाळले जात असते.

तर त्या मध्ये प्रतिकूल निवडी सारख्या समस्या सुद्धा आहेत. आर्थिक नियमकानी गडद पूल तपासले आहेत.

Stock Market इतिहास

१२ व्या शकता मधील फ्रान्स मध्ये दरबारी डी चेंज बँक च्या वतीने कृषी समुदाया च्या कर्जाचे  व्यवस्थापन तसेच नियमन करण्या सोबत संबंधित होते. ही माणसे कर्ज घेऊन सुद्धा व्यापार करत असल्या मुळे त्यांना प्रथम दलाल म्हणता येणार.

इटालियन इतिहासकार लोडोविको गुइचियार्डिनी यांनी वर्णन केलेले आहे कि १३ व्य शतका च्या उत्तरार्धात ब्रुग्स मध्ये तसेच वन डेर ब्युर्झे नावा च्या कुटुंबाच्या मालकी च्या सराय असलेल्या बाजार चौका मध्ये कमोडिटी व्यापारी कसे जमले त्याच प्रमाणे ई.स. १४०९ मध्ये ते ब्रुग्स ब्युर्स” तयार झाले जे पण होते ते संस्थात्मक केले गेले.

तो पर्यंत अनौपचारिक बैठक. हि कल्पना एकदम फ्लॅंडर्स तसेच शेजारील देशा मध्ये पसरली त्याच प्रमाणे ब्युर्झेन एकदम गेन्ट त्याच प्रमाणे रॉटरडॅम मध्ये उघडले गेले. १३ व्या शतका मधल्या आधी पासून ब्रुग्स मध्ये उपस्थित राहणाऱ्या आंतराष्ट्रीय व्यापारी तसेच मुख्यतः इटालियन बँकर्स यांनी तसेच स्टॉक मार्केट एक्स्चेंजची जागा परिभाषित केल्या गेली पाहिजे म्हणून त्याच्या देशा मध्ये हा शब्द परत घेण्यात आला आहे. पहिल्यांदा इटालियन म्हणजेच कि बोर्सा पण एकदम फ्रेंच बोर्सा सुद्धा तसेच जर्मन बोर्सा त्याच प्रमाणे रशियन बोर्सा , झेक (बुर्झा), स्वीडिश (बोर्स), डेन्स तसेच नॉर्वेजियन (बोर्स).

साऱ्या भाषा मध्ये हा शब्द पैशा च्या पिशवी सोबत जुळत असतो,तो लॅटिन बर्साचा  आहे. त्या वरून व्हॅन डेर ब्यूर्स परिवाराचे नाव सुद्धा त्यांना मिळालेले आहे. १३ व्या शतका च्या मध्यात व्हेनेशियन बॅंकर्सनी सरकारी रोख्या मध्ये व्यापार करण्या साठी सुरुवात करण्यात आली.

हे सुद्धा वाचा: Personal selling: Personal Selling Meaning in Marathi | वैयक्तिक विक्री म्हणजे काय?

ई. स. १३५१ वर्षा मध्ये व्हेनिशियन सरकार यांनी सरकारी निधीचा किंमत कमी झाली पाहिजे या उद्देशाने अफवा पसरवणे प्रतिबंधित केल्या गेले. Stock Market पिसा तसेच वेरोनात्याच प्रमाणे जेनोवा त्याच प्रमाणे फ्लॉरेन्स येथे असलेल्या बँकर्स नी १४ व्या शतका मध्ये सरकारी रोख्या मध्ये व्यापार सुरु केला हे फक्त शक्य होऊ शकले कारण हो स्वतंत्र शहर-राज्ये ड्यूक यांनी शासित नसून प्रभावशाली नागरिकांची परिषद होती.

इटालियन कंपन्यांनी समाविष्ट जारी केला आहे. १६ व्या शतका मध्ये इंग्लंड तसेच निम्न देशा मधील कंपन्या पुढे आल्या आहेत, याच्या सुमारा मध्ये एक जाईंट स्टॉक कंपनी ज्याचा स्टॉक शेअर धारकांच्या संयुक्त मालिकाचा आहे.

उद्भवला तसेच युरोपीय लोक त्याला नवीन जग म्हणतात त्या वसाहती साठी आवश्यक झाले आहे. Stock Market ई.स. १६०२ मध्ये स्थापित डच इस्ट इंडिया कंपनी स्थिर भांडवली स्टॉक प्राप्त करणारी प्रथम संयुक्त-स्टॉक कंपनी होती.

तसेच परिणामी कंपनी च्या स्टॉक मध्ये अ‍ॅमस्टरडॅम एक्सचेंज मध्ये सतत व्यापार होत होते. Stock Market त्या नंतर एकदमच अमस्टरडॅमच्या बाजार पेठे मध्ये वेगवेगळ्या डेरिव्हेटिव्हजचा एक चैत्यनशील व्यापार त्या पैकी पर्याय तसेच रेपोचा उदय झाला.